मानदीपिकोक्तरीत्या आत्मतत्त्वप्राप्ति पिचारः
मानदीपिकोक्तरीत्या आत्मतत्त्वप्राप्ति पिचारः
निरंजि हररश्चन्द्र भट्टः
Abstract
सर्वद्वैताभार्ोपलनित-सच्चिदािन्दस्वरूप-नित्य-शुद्ध-बुद्ध-मुक्तस्वभार्प्राप्त्यिुकू लासकृ द्ब्रह्मनिन्तिमेर् मििम् इनत
नर्द्वद्विः । तनद्वहाय मािर्ः नकनित्क्षणीकनमच्छि्, “योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देनहिः[ कठोपनिशत् (२.२.७)]” इनतरीत्या
जििमरणरूपसंसारेपनततो पनिको भर्नत । उक्तं ि श्रुतार्नप “तदेर् सक्तः सह कमवणैनत नलङ्गं मिो यत्र निषक्तमस्य प्राप्यान्तं
कमवणस्तस्य यच्चििेह करोत्ययम्”[ बृहदारण्यकोपनिषत् (४.४.६)] इनत । तन्मिोनभषङ्गर्शादेर् ताच्छील्यम् ।
तच्चच्छल्यप्रत्ययोपादािात् साधुकारी साधुभवर्नत पापकारी पापो भर्नत, यिािारी भर्तीनत यार्त् । एर्ं तत्र तत्र
कामक्रोधानदपूर्वकपुण्यापुण्यमयत्त्वम्, देहात्देहान्तरसिाररूप संसारस्य हेतुः । एर्ं अज्ञाितिायवभूतस्य संसारस्य अपगमिाय
िैक नर्ध उपायाि्अस्मत्पूर्वजाः अदु ः । सर्ोपायािांि अच्चन्तमतया ब्रह्मज्ञािेपयवर्सािंकनितम्। एर्ंस्व मनत नर्स्ताराय नशश्योद्धाराय
ि िैकै ः ग्रन्ाः रनिताः । तत्र काशीपुरस्थबालब्रह्मािन्दयतयः मािदीनपका इनत ग्रन्ं दशसुप्रकरेषुरियामासुः । प्रकरणग्रन्ेऽच्चस्मि्
मािदीनपकाख्येमोिसाधितत्फलानद नर्षयेनर्स्तृततया श्रुनत स्मृत्यानद उद्धरणपूर्वकं ब्रह्मप्रनतपनिनर्षयं अिुग्राहयामासुः । सर्वनर्ध
दु ः ख नजहासािं स्वात्मतत्त्वप्रनतपनिः सर्वः कतवव्यमाद्यं कायवनमनत नर्नदतमेर् । तत्र कमावदीिां मोिकारणत्वं िैर् भनर्तुमहवनत
अनित्यत्वात्। श्रुनत स्मृत्याधारेण निनणवतं यत्ज्ञािमेर् सािात्मोिकारणं भर्तीनत ।
Keywords: मािदीनपका; सच्चिदािन्दस्वरूप; बृहदारण्यकोपनिषत्।